Het lichaam  weet: het is ok of niet (en dat is soms anders dan je gedachten denken)

Het lichaam weet: het is oké of niet. En dat is soms anders dan wat je gedachten denken. Terwijl je hoofd overtuigend kan uitleggen dat alles goed is, kan je lijf iets heel anders voelen. Dat komt omdat ons lichaam beschikt over een ingenieus, gevoelig en tegelijkertijd helder systeem dat voortdurend checkt: ben ik veilig? Mag ik ontspannen?

In roerige tijden (persoonlijk of wereldwijd) kunnen we merken dat we veel ‘aan’ staan. Gespannen, alert, prikkelbaar of juist uitgeput. In dit artikel neem ik je mee op een verkenning van dat interne veiligheidssysteem, waarin de nervus vagus een sleutelrol speelt. Hoe werkt dit systeem, en wat vertelt het ons? Een wellicht nieuwe manier van kijken, vanuit het polyvagaal denken.

De Nervus Vagus

De nervus vagus is als een antenne die constant de omgeving scant op veiligheid. Deze tiende hersenzenuw loopt vanuit je hersenstam via je keel, hart en longen helemaal naar je buik. Hij vormt daarmee een directe snelweg tussen je brein en je organen. Ongeveer 80% van de signalen via deze zenuw gaan van het lichaam naar het brein en niet andersom.

Wat betekent dat? Dat je lijf eerder weet of iets goed voelt dan je hoofd. Een plotseling dichtgeknepen keel, een hartslag die versnelt, of juist een diepe zucht die onverwacht ontspanning brengt, het zijn allemaal reacties die aangeven hoe veilig je systeem zich voelt in het moment.

Polyvagaal Theorie: begrijpen waarom je lichaam doet wat het doet

De polyvagaal theorie, ontwikkeld door neurofysioloog Stephen Porges, biedt een diepere kijk op de werking van de nervus vagus. Volgens deze theorie hebben we niet één, maar meerdere manieren waarop het autonome zenuwstelsel reageert op de wereld:

1. Sociale betrokkenheid (ventrale vagus): Je voelt je verbonden, open en veilig.
2. Vecht/vlucht-reactie (sympathisch): Je bent alert, gespannen, klaar om te reageren.
3. Bevriezing of afsluiting (dorsale vagus): Je trekt je terug, voelt je moe of afgestompt.

Deze reacties zijn geen keuzes, maar automatische patronen die je lichaam kiest op basis van hoe veilig het zich voelt. En die veiligheid wordt vaak niet bepaald door wat je denkt, maar door subtiele signalen zoals gezichtsuitdrukkingen, toon van een stem, lichaamstaal, omgeving.

Ken je zelf op een andere manier.

Wanneer je leert herkennen in welke toestand je lichaam zich bevindt, kun je milder en wijzer omgaan met jezelf, deze informatie uit je lichaam begrijpen en er mee werken. Je lichaam heeft altijd als doel, je veilig  te houden. Door te kijken via deze weg, leer je signalen eerder herkennen: die onrustige buik voor een gesprek, of die diepe vermoeidheid na een dag vol prikkels.

Dat betekent niet dat je altijd controle hebt, maar wel invloed. Door ademhaling, beweging, aanraking of sociale verbinding kun je je nervus vagus ondersteunen om weer richting veiligheid te bewegen. Een eenvoudige ademhalingsoefening, een warme hand op je hart, een veilig gesprek kan al voldoende zijn om je lichaam te laten weten: het is oké.

Je hoofd denkt, je lichaam weet.

Op deze manier kan je de informatie van je lichaam lezen en begrijpen. Je kan het (zelf)regulerend vermogen van het lichaam gebruiken en jezelf, je lichaam de tijd en ruimte geven om dit te doen.

In plaats van het lichaam te negeren of te overrulen met gedachten, kunnen we het benaderen als een betrouwbare partner. Een innerlijk kompas dat eerlijk aangeeft: dit klopt, of dit klopt niet. Niet altijd logisch. Maar vaak precies wat je nodig hebt.

In mijn wijze van werken heb ik hier altijd aandacht voor. Bij jou, mij zelf en als zoektocht naar hoe dit jouw kan dienen op dit moment in je leven. Het bieden van coaching in de natuur is dan ook een bewuste keuze voor mijn werk binnen PresentZijn coaching, het zijn, bewegen en werken in de natuur doet veel voor het lichaam en heeft per definitie al een regulerende werking.

Wil je mee op pad, je bent van harte welkom!